Hồ Vinh Hoa, tượng kỳ nhân sinh (5)


Phần 4

——

“Đậu tiên sinh là một trong Dương châu tam kiếm khách, vậy ông ấy chuyển tới Thượng hải khi nào ạ” Vinh Hoa có chút không rõ về Đậu Quốc Trụ nên rất muốn hiểu thêm.
Ông chủ Quách nói: “Đậu tiên sinh chuyển tới Thượng hải khi nào, thời gian chính xác tôi cũng không biết, dù sao sau khi là kỳ thủ, hoạt động chủ yếu của ông ấy chuyển từ Dương châu về Thượng hải, thường ở Thượng hải, bây giờ ông ấy định cư ở đây luôn. Ông ấy từng chỉ trì lôi đài biểu diễn ở Thượng hải, từng nhận trách nhiệm chỉ dạy đội cờ Từ hội cư. Ông từng phát biểu không ít trên các mặt báo về văn chương bình cờ và bình các đối cục, cũng thường tham gia biểu diễn ở các nơi như Cung văn hóa. Tôi cũng không rõ lắm về Đậu tiên sinh, chỉ biết cờ của ông ấy rất cao, có lẽ lão Chu biết rõ hơn về ông ấy, cậu có thể hỏi lão Chu”.
Đúng lúc ấy Chu Hàn Chương bước tới, khách khí nói với Hồ Vinh Hoa: “a, tiểu Hồ, cậu tới sớm hơn tôi, để cậu đợi, thật ngại quá”
“Đâu có, đâu có, cháu cũng vừa mới tới ạ” Vinh Hoa lễ phép đáp lại
Ông chủ Quách nói với Chu Hàn Chương: “ban nãy tiểu Hồ hỏi về Đậu Quốc Trụ, tôi chỉ biết sơ sơ, tôi nghĩ ông nhất đinh biết rõ hơn, ông giới thiệu một chút cho tiểu Hồ biết đi’
Chu Hàn Chương nghĩ, đa muốn đem tiểu Hồ đi gặp Đậu Quốc Trụ, cũng nên cho tiểu Hồ biết một chút về Đậu, thế là Chu bèn giới thiệu về Đậu Quốc Trụ cho Vinh Hoa nghe.
Nguyên Đậu Quốc Trụ sinh năm 1901 tại Dương châu, khi ấy vẫn đang là Triều Thanh. 6 tuổi Đậu bắt đầu học cờ. Phụ thân của Đậu có mở một trà lầu tại thành Dương châu. Ông bố thấy con trai yêu thích cờ, lại rất thông minh, liền khích lệ nó chơi cờ. Khi ấy, kỳ nghệ ở Dương châu rất phát triển. Còn có một người tàn tật nhưng rất nhiệt tình tổ chức giải, tự bỏ tiền, mua phần thưởng, khi ấy người ta thường gọi ông là “Mạnh Thường kỳ”. Ngay từ nhỏ Đậu Quốc Trụ thường tới nhà “Mạnh Thường kỳ” xem đấu cờ, “Mạnh Thường kỳ” thấy Đậu rất thông minh, liền chủ động dạy cờ. Sau thời Dân quốc, bố Đậu đưa Đậu đi bái kiến Chu Hoán Văn- đỉnh đỉnh cao thủ của kỳ đàn Dương châu khi ấy, khẩn cầu Dương nhận con mình làm đồ đệ. Chu Hoán Văn vì cũng đang dạy hai đứa con mình chơi cờ nên đã đồng ý nhận Đậu cùng học, cũng chẳng làm lễ bái sư gì. Từ đó, đậu làm bạn học với hai con của Chu Hoán Văn. Mỗi ngày, Đậu đều tới nhà Chu học cờ, từ sáng tới tối, mỗi ngày phải chơi hơn 10 ván. Con trai của Chu Hoán Văn, một người tên gọi Chu Đức Dụ, một người tên gọi Chu Đức Quảng. Trong ba người, Chu Đức Dụ và Đậu Quốc Trụ rất nỗ lực học hành, còn Chu Đức Quảng do không cố gắng nên đã không trở thành danh thủ. Chỉ có Chu Đức Dụ và Đậu Quốc Trụ trở thành 2 người trong “Dương châu tam kiếm khách”. Người còn lại là một người trẻ hơn 2 người họ một chút tên gọi Chu Kiếm Thu. Trình độ của bọn họ đều đạt hàng quốc thủ. Khi Đậu khoảng 30 tuổi, Đậu đã giao đấu với các danh thủ của Tô châu, Thường châu, Trấn giang, Nam kinh… và đều giành được thắng lợi. Vì kỳ nghệ của Đậu trong nhu có cương, nên mọi người đặt cho Đậu biệt hiệu “tư miên lão hổ”. Vì sao gọi Đậu Quốc Trụ, Chu Đức Dụ, Chu Kiếm Thu là “Dương châu tam kiếm khách” ư? Vì 3 người bọn họ đại diện Dương châu nam chinh bắc chiến, kỳ phong sắc bén, giống như một thanh bảo kiếm. Đậu sau khi đả bại các lộ cao thủ của Tô châu, Thường châu, Trấn giang, Nam kinh…lại chuyển tới Thượng hải khiêu chiến các cao thủ nơi đây, kết quả thắng nhiều thua ít. Năm 1932, giới cờ Nam kinh đề nghị tổ chức giải giao hữu giữa Thượng hải và Nam kinh. Theo ý kiến của Tổng tư lệnh Tạ Hiệp Tốn, giới cờ Thượng hải đã cử hai danh thủ sống lâu ở đây là Đậu Quốc Trụ và pháo vương Liêm Học Chính (nguyên là danh thủ Phúc kiến) tham gia giải. Đại diện cho giới cờ Nam kinh là Phương Khởi Hữu và Quách Xuân Lâm. 4 vị danh thủ đấu vòng tròn, kết quả Đậu Quốc Trụ đoạt chức quán quân. Năm 1936 trong chuyến viếng thăm Quảng châu và Hương cảng, Đậu đã trao đổi, giao lưu kỳ nghệ với các thiên vương của Quảng châu như Hoàng Tùng Hiên, Phùn Kính Như, Lư Huy… thắng nhiều thua ít. Đặc biệt đã giao đấu 6 ván với lão đại của Tứ đại thiên vương- Hoàng Tùng Hiên, kết quả 1 thắng, 1 thua, 4 hòa. Danh thủ Hương cảng, 1 trong tam phụng Tăng Triển Hồng cũng là bại tướng dưới tay Đậu.
Sau khi Vinh Hoa có thêm chút hiểu biết về Đậu Quốc Trụ, lại càng thêm tôn kính, ngưỡng mộ Đậu, bèn nói với Chu Hàn Chương: “Cháu rất muốn được thỉnh giáo Đậu tiên sinh”
“Đúng vậy, Đậu lão dù đã 50, nhưng kỳ lực không giảm so với hồi trước, kinh nghiệm thực chiến phong phú, sẽ giúp đỡ được cháu rất nhiều. Chú tin nhất định ông ấy sẽ thích cháu, chúng ta mau đi thôi”. Chu Hàn Chương nói rồi quay sang cáo từ ông chủ Quách, kéo tiểu Hồ thẳng tiến nhà Đậu Quốc Trụ. Vì đường xa, hai người phải đổi vài tuyến xe điện, lại phải qua vài con phố nhỏ. Chu Hàn Chương đã tới đây nhiều lần nên rất thông thạo đường. Khi tới nhà Đậu Quốc Trụ, dù cửa đóng nhưng không khóa cửa, rõ là Đậu đang ở nhà. Chu Hàn Chương vì trước chuyện này chưa từng nói qua với Đậu Quốc Trụ, Đậu cũng không biết có khách xa tới thăm, lại đang giờ nghỉ trưa. Vì giữ lế phép, hai người đành đứng ngoài cửa chờ đợi. Ngồi dưới mái hiên nhỏ, hai người nói chuyện phiếm. Chu Hàn Chương hỏi cặn kẽ về gia cảnh của tiểu Hồ, rồi hỏi hàng ngày tiểu Hồ luyện cờ như thế nào, học hành làm sao, có chí hướng gì? Khi Chu biết được Hồ có ý muốn theo đuổi nghiệp cờ, bèn kích động nói: “Cháu tuổi còn nhỏ vậy, lại rất có năng khiếu về cờ, chỉ cần có danh thủ chỉ dạy, thêm phần nỗ lực, nhất định sẽ có ngày dương danh thiên hạ”. Tiểu Hồ nói sẽ cố gắng nỗ lực, đồng thời cậu nghĩ vị thúc thúc này thật tốt, nên bản thân cũng muốn hiểu hơn về thúc ấy, bèn hỏi về công việc của Chu. Chu nói cho tiểu Hồ biết là mình từng làm phiên dịch tiếng pháp, mình có thể nói lưu loát tiếng pháp, bây giờ không làm phiên dịch nữa, muốn đổi nghề. Chu rất thích chơi cờ, cũng là tay hảo thủ của giới nghiệp dư. Hai người đợi bên ngoài đã hơn giờ đồng hồ, bỗng lúc ấy có tiếng mở cửa, một vị lão nhân thò đầu ra hỏi: “là ai ở đây…?” mới nói nửa câu, Chu Hàn Chương đã đứng dậy nói: “uây, Đậu lão, lão đã tỉnh dậy rồi”
“A, hóa ra là lão Chu, sao không gõ cửa?” Đậu Quốc Trụ có chút không hiểu
Hồ Vinh Hoa vừa nghe Chu Hàn Chương gọi người kia là Đậu lão đã hiểu ra, lập tức đứng dậy, chủ động đi về trước, đứng cách Đậu chừng 4, 5 bước thi lễ. Không đợi tiểu Hồ ngẩng đầu lên, Đậu lão cười hiền từ nói: “A, tiểu bằng hữu, cậu….” Chu Hàn Chương vội giới thiệu: “tiểu bằng hữu này tên gọi Hồ Vinh Hoa, năm nay mới 10 tuổi nhưng đánh cờ rất tốt, tôi hôm nay đặc biệt dẫn nó tới đây bái kiến lão, xin lão chỉ điểm cho nó chút xíu”
“Được thôi, được thôi, mau, mau vào trong” Đậu Quốc Trụ vươn tay ra mời khách vào nhà
“Đậu lão sư, quầy rầy giờ nghỉ của lão, thật ngại chết ạ” Hồ Vinh Hoa học theo khẩu khí của người lớn, lễ phép nói.
“Uây, không sao, không sao, lão ngủ đủ rồi, hai người đợi bên ngoài lâu chưa”
“Dạ, được một lúc ạ, cháu và Chương thúc thúc sợ làm phiền lão nên mới đứng chờ bên ngoài ạ”
Đậu Quốc Trụ trìu mến nhìn Hồ Vinh Hoa, một tay vòng qua khoác vai tiểu Hồ nói: “cậu thật thông minh, lanh lợi”

Nói rồi 3 người bước vào trong phòng. Vinh Hoa nhìn khắp gian phòng, cảm giác nơi đây thật thanh khiết. Đặc biệt là bàn cờ đặc dựa vào cửa sổ thật làm người ta chú ý. Trên bàn đặt một bàn cờ rất tinh xảo, hai bên bàn là hai chiếc ghế dựa, thực quả là nơi ngồi chơi cờ lý tưởng.
Đậu Quốc Trụ vừa mời khách ngồi, vừa đi pha trà mời khách. Vinh Hoa thấy vậy liền chủ động nói với Đậu: “Đậu lão sư, xin hãy ngồi xuống, hãy để học sinh đi pha trà”
“Ây, cậu là khách, làm sao có thể để khách đi pha trà” Đậu Quốc Trụ cười hì hì nháy mắt nói với tiểu Hồ.
“Cháu là học sinh, nên để học sinh pha trà mời lão sư” Vinh Hoa vừa nói vừa pha trà.
Đậu Quốc Trụ và Chu Hàn Chương đều nở một nở cười mãn nguyện. Sau khi pha xong hai cốc trà bèn đặt trên bàn trước mặt Đậu Quốc Trụ và Chu Hàn Chương và lễ phép nói: “Mời Đậu lão sư và Chu thúc thúc dùng trà”
“Uây, cảm ơn” Đậu Quốc Trụ và Chu Hàn Chương đồng thanh nói
“Hai người không cần cảm ơn, đây là việc học sinh nên làm”
“Vì sao cậu không tự pha cho mình một cốc” Đậu Quốc Trụ hỏi
“Ây, cháu là học sinh, uống nước trắng là được rồi” nói đoạn Vinh Hoa tự rót cho mình một cốc nước trắng.
Đậu Quốc Trụ thấy Vinh Hoa đội một chiếc mũ màu vàng, cổ đeo khăn đỏ, mặc một chiếc áo màu xanh, rất chỉnh tề thanh khiết, khuôn mặt non trẻ, mi thanh mục tú, trông rất thanh tú, đặc biết đối với người rất có lễ phép, cái miệng thằng bé thật ngọt ngào, một tướng mạo thông minh lanh lợi, trong lòng rất thích bèn nói với Chu Hàn Chương: “Thằng bé này thật không tồi”
“Đúng vậy, theo tôi biết, thằng bé này ai thấy cũng thích, nó ở sới cờ của họ Quách chơi cờ, người người đều tán dương nó, không chỉ tán dương về kỳ nghệ của nó, mà còn tán dương con người nó” Chu Hàn Chương dùng ngữ khí thán phục miêu tả lại.
“Đúng rồi, thằng bé thật đáng yêu. Hai người từ nơi xa tới hàn xa của tôi, lại chờ rất lâu ngoài cửa, tôi thật sự rất cảm động. Tới nào, tôi sẽ bồi tiếp thằng bé này vài ván. Đậu Quốc Trụ nói rồi ngồi xuống ghế dựa bên bàn cờ.
Hồ Vinh Hoa cũng ngồi xuống chiếc ghế dựa đối diện với Đậu Quốc Trụ.
“Đậu lão sư nhường cháu mấy quân” Vinh Hoa khiêm tốn và lễ phép hỏi
“Nghe nói cậu đánh rất tốt, không vội nhượng quân, đánh một ván xem xem thế nào đã” Đậu muốn xem thử sức cờ của Vinh Hoa thế nào
“Ây, cháu đánh ở sới cờ toàn là với người chơi cờ bình thường, chưa từng giao đấu với danh thủ” Vinh Hoa nói như vậy không phải giả vờ khiêm tốn mà cậu cho rằng Đậu Quốc Trụ là đỉnh đỉnh cao thủ, nhất định rất lợi hại, bản thân mình nhất định còn kém rất xa.
“Không cần vội, tiểu tử đánh một ván đã, để lão xem sức cờ của cậu thế nào” Đậu Quốc Trụ nói lời thật lòng
“Tiểu Hồ trước tiên đánh một ván đi” Chu Hàn Chương vội bảo Vinh Hoa
Thế là Vinh Hoa không còn ngại chuyện chấp quân, bèn chủ động bày cờ. Bày xong Vinh Hoa nói: “Đậu lão sư, học sinh đi trước ạ”
“Cậu cứ đi trước” Đậu Quốc Trụ lên tiếng
Thế là một già một trẻ ngồi đấu cờ. Vinh Hoa vừa cầm quân cờ lên đã quên thân phận của hai bên, ôm theo niềm tin tất thắng, tinh thần phấn chấn đi pháo 2 bình 5, “cạch” một tiếng, đặt quân rất mạnh, sau đó ngước nhìn Đậu Quốc Trụ
“A, tiểu tử, cậu thích chơi pháo đầu hử?”
“Dạ, không nhất định ạ. Ván này cháu muốn thử dùng pháo đầu thôi ạ” Vinh Hoa nhẹ nhàng nói
“Được a, các loại khai cục đều có thể dùng” Đậu Quốc Trụ nói xong bèn đi mã 8 tiến 7.
Vinh Hoa nghĩ thoáng chốc rồi đi mã 2 tiến 3. Đậu Quốc Trụ cũng tiện tay đi binh 3 tiến 1. Vinh Hoa cũng nghĩ chốc rồi đi xe 1 bình 2. Đậu Quốc Trụ vẫn tiện tay đi xe 9 bình 8. Vinh Hoa lập tức đi xe 2 tiến 6. Đậu Quốc Trụ vội đi mã 2 tiến 3. Đến đây hình thành thế trận trung pháo đối bình phong mã. Bên tiên phát động thế công, dần dần bức người. Đậu Quốc Trụ vốn chẳng xem Vinh Hoa vào đâu, chỉ tiện tay mà đi. Nhìn thấy tiểu Hồ công gấp, nắm quyền chủ động, trong lòng không tránh khỏi giật mình: “Haiz, tiểu tử này cũng thật hại, mình không thể thất thủ thua trước nó”. Thế là Đậu dừng lại suy nghĩ cẩn thận cục diện, cuối cùng quyết định tính quân, giản thế cục diện, giải trừ thế công của tiểu Hồ. Vinh Hoa nhắm vào sách lược của Đậu, bèn áp dụng chiến thuật “dương đông kích tây” cố ý đi xe 9 bình 8 tróc pháo, Đậu lão đành phải chạy pháo. Vinh Hoa thừa dịp binh 3 tiến 1, chuẩn bị nước sau quá hà ăn tốt. Lúc này Đậu lão nhìn thấy cục thế vô cùng cẩn mật, bên hậu lâm vào nguy hiểm bại trận, đành phải xuất hết thao lược cố giữ vững thành trì, trải qua một hồi đổi quân, cuối cùng chuyển thành thế hòa, lúc này Đậu lão mới thở phào nhẹ nhõm, nhưng trên trán cũng đã lấm tấm mồ hôi.
“Đậu lão sư thật lợi hại” Vinh Hoa vốn muốn dùng chiến thuật công kích, ngờ đâu bị hóa giải hết, nên rất khâm phục Đậu lão.
“Uai, tiểu tử này, rất hung hăng nha, xém chút chém chết lão rồi” Đậu lão ra vẻ than thở.
Chu Hàn Chương đứng ngoài xem cờ, thấy hiểm nguy trùng trùng cùng thầm lo hộ Đậu Quốc Trụ. Chu thầm nghĩ: “nếu một trong Dương châu tam kiếm khách đỉnh đỉnh đại danh mà bị một đứa trẻ kích bại, há chẳng phải trò cười cho đối phương sao” Vừa nhìn thấy hòa cờ, Chu vui thay cho Đậu, lại cũng rất phấn khởi về tiểu Hồ, thế là Chu nói: “Đậu lão, kỳ nghệ của tiểu Hồ xem ra không tầm thường, nếu không phải Đậu lão kinh nghiệm phong phú, hóa giải hết mọi thế công của nó mới thành hòa cờ, nếu đổi lại là tay cờ khác chắc chắn tiểu Hồ đã thắng ván này rồi”.
“Đúng vậy, đúng vậy, tiểu tử này khá lắm, sau này nhất định có tiền đồ” Đậu Quốc Trụ tán thưởng
Hồ Vinh Hoa nghĩ tới những nước đi ban nãy, cảm giác mình nghĩ chưa thấu đáo, cho nên thế công mới bị hóa giải; nếu nghĩ thêm một chút, có thể thấy ra nước thứ 27 nhất định phải thắng lợi, thế là cậu nói: “Đậu lão sư, cháu hối hận đã đi sai nước 27, nếu cháu đổi lại thành tốt 3 bình 2 ăn pháo phong xe, kết quả chắc sẽ khác, Đậu lão sư có phải vậy không ạ?”.
“Haiz, cậu nói rất đúng, đúng là nước thứ 27 cậu sai lầm lớn. Sao bây giờ cậu lại biết nước đó sai lầm” Đậu Quốc Trụ thấy tiểu Hồ tự nhìn ra sai lầm của bản thân nên rất kinh ngạc.
“Đậu lão sư, không giấu gì lão sư, sau khi lão sư đi nước 28, cháu mới thấy hối hận vì sao trước đó không bình tốt ăn pháo phong xe, trong lòng vẫn cứ tự trách mình sao lúc quan trọng không để ý nặng nhẹ” Vinh Hoa tự trách bản thân.
“Hảo tiểu tử, vốn dĩ lão định chỉ ra sai lầm của cậu, nhưng cậu đã tự nhìn ra, lão không cần phải nói nữa. Muốn chơi tốt một ván cờ, thì mỗi nước đi phải cẩn trọng, khi đã có ưu thế không thể dễ dàng đánh mất nó, không cho đối thủ có cơ hội vãn hồi. Ngược lại, dù cờ có bị lép nhất định phải giữ được bình tĩnh, tìm ra sai sót của đối phương để phản công. Vừa rồi, cờ của lão không tốt, nhưng dựa vào sự bình tĩnh của bản thân, cuối cùng cũng nắm được sai lầm của cậu mà thủ hòa được” Đậu Quốc Trụ thành tâm thành ý nói những hiểu biết của bản thân cho tiểu Hồ.
Hồ Vinh Hoa nói: “Ván cờ hôm nay đã cho cháu một bài học sâu sắc, lời chỉ dạy của Đậu lão sư nhất định cháu sẽ ghi nhớ”.
“Kha kha, rất tốt, rất tốt” Đậu Quốc Trụ cao hứng nói.
Chu Hàn Chương cho rằng, một già một trẻ đánh cờ kết quả đẹp nhất là hòa cờ; tiểu Hồ nhận được thêm kinh nghiệm, Đậu lão cũng không mất đi danh tiếng cao thủ. Chu với tư cách là người giới thiệu, cũng có được tác dụng tích cực, cả ba bên đều hài lòng, bèn nói: “tiểu Hồ, hôm nay cậu có thể hòa được với Đậu lão, thật là ghê gớm. Đậu lão sư không nói hai lời, chúng ta vừa tới là cùng cháu đánh cờ, lại chỉ dạy cho cháu, thật là một lão sư tốt”
“Đúng ạ, từ khi ra đời tới nay, đây là lần đầu tiên cháu đánh cùng danh thủ giống như Đậu lão sư, cháu vô cùng cảm ơn lão sư đã chỉ dạy, cháu sẽ ghi nhớ mãi” Vinh Hoa nói ra lời tận đáy lòng.
Chu Hàn Chương nói: “như vậy rất tốt. tiểu Hồ bây giờ không còn sớm nữa, đường lại xa, Đậu lão tuổi không còn trẻ, chúng ta không thể làm phiền lão nữa. Về sau khi nào tới xin lão Đậu lão chỉ giáo, liên hệ sau có được không?”
“Được ạ, được ạ” Vinh Hoa gật gật đầu nói, rồi hướng về Đậu Quốc Trụ cậu nói: “Đậu lão sư, cảm ơn sự chỉ dạy của lão sư”
Đậu Quốc Trụ thấy Vinh Hoa thông minh, lanh lợi lại lễ phép như vậy, trong lòng rất thích cậu, nói: “Không cần cảm ơn, về sau khi nào có thời gian, cậu cứ tới nhà lão chơi”
Vinh Hoa vội đáp: “nhất định cháu sẽ tới. Ngoài ra, cháu nghe nói lão sư hay đi đấu cờ biểu diễn, vậy lão sư có thể cho cháu theo cùng, để cháu học tập được không ạ?”
“Được thôi” Đậu Quốc Trụ đáp, “Đúng rồi, cậu nói làm lão mới nhớ, chủ nhật tuần sau lão có buổi đấu diễn, nếu cậu có thời gian, lão sẽ mang cậu cùng đi”
“Như vậy quá tốt ạ, chủ nhật tuần sau cháu nghỉ học, nhất định cháu sẽ đi” Vinh Hoa nhất thời phấn khích.
Chu Hàn Chương cũng bày tỏ muốn đi xem đấu biểu diễn. Thế là, 3 người hẹn chủ nhật tuần sau cùng đi.

Từ nhà Đậu Quốc Trụ trở về nhà Hồ Vinh Hoa đường tương đối xa. Hôm nay tiểu Hồ về tới nhà đã là giờ ăn tối. Cậu vừa bước vào nhà đã nói với mẹ: “Mẹ, hôm nay con lại về muộn, mẹ đừng giận ạ”
Bà mẹ cũng có chút lo lắng cho con trai, vì tiểu Hồ tuổi còn nhỏ, lại một mình ở bên ngoài, nên bà vẫn luôn không yên tâm, sợ xảy ra chuyện gì, nhưng nghĩ hôm nay có Chu thúc thúc đưa đi, cũng yên tâm bèn nói: “Mẹ sao phải giận con? Hôm nay con đi bái sư học cờ, mẹ chỉ có vui mừng, sao lại giận con được?”
“Haiz, Vinh Hoa về rồi, bái sư thế nào rồi con” ông bố ở phòng trong nghe câu chuyện của hai mẹ con, bèn hỏi vọng ra.
Hồ Vinh Hoa bèn tiến vào phòng trong, nói với bố: “Đậu lão sư đối với con rất tốt, khi con và Chu thúc thúc tới nhà Đậu lão, đang là lúc ông ấy nghỉ trưa, con và Chu thúc bèn đứng chờ ở ngoài cửa, khi ông ấy tỉnh dậy nghe thấy con và Chu thúc đã đứng chờ từ lâu thì rất lấy làm ái ngại, bị sự chờ đợi đó làm cho cảm động, nên nhiệt tình mời con vào Chu thúc vào trong nhà, còn tự tay pha trà mời khách. Con nghĩ con không thể để lão sư pha trà mời một tiểu học sinh như con, nên con chủ động pha trà hộ lão sư, Đậu lão cười khì khì khen con thông minh lanh lợi, xem ra Đậu lão rất thích con”
“Tốt, con làm tốt lắm, học sinh phải tôn kính lão sư” ông bố hài lòng gật đầu nói
“Vinh Hoa của chúng ta đúng là thông minh lanh lợi” bà mẹ cũng lên tiếng
Vinh Hoa nhìn mẹ lặng lẽ cười
“Đậu lão sư có đồng ý dạy cờ cho con không?” ông bố hỏi
“Có ạ, lão sư cùng con chơi một ván, không chấp quân”
“Không chấp con, vậy con đánh sao nổi?”
“Không ạ, ván ấy hòa ạ”
“Thật sao, con không thua Đậu lão sao? Xem ra kỳ nghệ của con cũng lợi hại nhỉ?”
“Con được đi tiên, vốn dĩ rất chủ động. Đậu lão ban đầu khai cuộc rất tùy tiện, về sau nhìn thấy con tấn công hung hãn, hình cờ rất bất lợi, nên Đậu lão cũng có chút khẩn trương. Nhưng Đậu lão kinh nghiệm phong phú, hóa giải hết thế công của con, cuối cùng hòa cờ, con hối hận đã đi nhầm một nước cờ, nếu không con đã thắng ván ấy rồi”
“Uây, hòa cờ là tốt lắm rồi, nếu lão sư thua trước con, mất mặt lắm, lão sư sẽ không vui. Con nghĩ xem, nếu lão sư thua con thì còn có thể làm lão sư của con được không?”
“Nói vậy thôi, chứ một ván cờ thì rất ngẫu nhiên, chẳng nói lên điều gì cả. Trình cờ của Đậu lão rất cao, ván cờ đó do Đậu lão chủ quan thôi” Vinh Hoa nói rất khách quan, tuyệt không vì hòa ván đó mà dương dương tự đắc không xem Đậu lão vào đâu.
“Con nói rất đúng, Đậu lão cũng có thể cố ý đánh hòa để khích lệ con” ông bố lại nhìn từ một khía cạnh khác
Vinh Hoa nghĩ một chút rồi nói: “Cũng có thể như vậy, Đậu lão sư rất bình dị dễ gần, con rất thích ông ấy”
“Đúng rồi, mẹ hỏi con, ông ấy dạy con chơi cờ không đòi hỏi điều kiện gì sao, ví như học phí thế nào?” bà mẹ đột nhiên hỏi
“Không có ạ, con nói về sau con sẽ thường xuyên tới xin lão sư chỉ dạy, lão sư bảo con cứ thường xuyên tới, con còn xin đi lão sư mang con đi xem thi đấu biểu diễn nữa, lão sư cũng rất vui vẻ nhận lời.”
“Nói như vậy, lão sư hoàn toàn không cần gì sao, thật tốt quá”
“Haiz, bây giờ không giống như xã hội cũ, làm cái gì cũng đều vì nhân dân phục vụ, giác ngộ tư tưởng của con người cũng được nâng cao rồi, Đậu lão sư cũng không phải ngoại lệ, cho nên nói xã hội mới thật tốt” ông bố nói một cách đầy cảm xúc.
“Đúng rồi, chủ nhật tuần sau Đậu lão sư đồng ý cùng con và Chu thúc thúc đi xem biểu diễn cờ” Vinh Hoa nhớ tới cái hẹn của ba người.
“Được đấy, con đi đi” ông bố cao hứng nói
“Con cứ đi đi, về muộn chút cũng không sao đâu” bà mẹ khích lệ
“Mẹ thật tốt a” Vinh Hoa nhìn mẹ cười
Miếu Thành hoàng là nơi vô cùng nổi tiếng của Thượng hải, không chỉ người dân của thành phố thích tới đây chơi, mà du khách phương cũng rất thích tới đây. Nơi đây có tất cả các món ăn bình dân đặc sắc của Thượng hải, có các tiểu thương điếm, có nơi đàn xướng hát ca, có các loại kỹ nghệ giang hồ, có các tửu quán trà lầu và nơi đây còn có đội cờ biểu diễn của Đắc ý trà lầu.

Continue reading “Hồ Vinh Hoa, tượng kỳ nhân sinh (5)”

Suy nghĩ về vai trò của toán học trong xã hội


Dù hơn hai ngàn năm nay toán học đã chứng tỏ mình như một đỉnh cao trí tuệ của con người, xâm nhập vào hầu hết các ngành khoa học và là nền tảng của nhiều lí thuyết khoa học quan trọng, nhưng với không ít người, vai trò của “nữ hoàng khoa học” trong đời sống xã hội vẫn còn là đối tượng tranh luận.

Trong cuộc tranh luận đó luôn có hai luồng. Một luồng đánh giá cao vai trò của toán học, trong khi luồng khác nghi ngờ vai trò của nó, thậm chí phủ định[1]. Thực tế này khiến chúng ta phải đặt lại câu hỏi: toán học có vai trò đến đâu trong xã hội chúng ta (trong khoa học tự  nhiên vai trò của toán học không cần bàn cãi) và vì sao xã hội chưa thấy hết vai trò của toán học.

Vì sao xã hội không thấy hết vai trò của Toán học?

Từ thế kỷ mười chín trở về trước, một  nhà toán học có thể vừa là nhà vật lí, nhà triết học hay nhà tự nhiên học. Sang thế kỷ hai mươi khi toán học đã trở thành một ngành độc lập, phần lớn các nhà toán học cũng trở thành những nhà toán học thuần túy, xa rời và ít quan tâm đến những vấn đề thực tế. Phần lớn thời gian của họ được dành để giải quyết các vấn đề phát triển nội tại của toán học vốn ngày càng phức tạp hay các vấn đề khoa học hàn lâm khác theo kiểu “toán học vị toán học”, tương tự như trào lưu “nghệ thuật vị nghệ thuật”. Hiện tượng này thực ra không có gì lạ, vì như lời một học giả, mỗi khi một sự vật nào đó đã tích lũy được một lượng tri thức nhất định, nó sẽ bắt đầu sống đời sống riêng của nó, ngoại trừ một phần tri thức sẽ ra phục vụ bên ngoài còn phần lớn là đời sống nội tại của chính nó. Toán học cũng không nằm ngoài qui luật này. Nội tại của nó phong phú tới mức “thậm chí ngay một bộ phận nào đó của toán học thuần túy đã rộng lớn đến mức vượt qua khả năng thấu hiểu của con người”[2].

Thế nên dù vai trò của toán học trong các ngành khoa học tự nhiên là vô cùng to lớn, trong con mắt xã hội hình ảnh các nhà toán học cùng những lý thuyết toán học của họ trở nên xa lạ. Năm 1980 tại Warszawa tác giả bài viết này đã chứng kiến cuộc chia tay với Kazimierz Kuradowski, nhà toán học lớn của thế giới, một chuyên gia hàng đầu về Topo: Chỉ một thông báo nhỏ trên báo Đảng và một đoàn người không đông gồm đồng nghiệp và học trò đưa tiến ông đến nới an nghỉ cuối cùng. Cùng thời gian đó có hàng vạn người hâm mộ theo sau đám tang của một vận động viên thể thao nổi tiếng. Những người làm toán chắc không tránh khỏi chạnh lòng dẫu họ rất hiểu nghề nghiệp mà mình đã lựa chọn (như cụ Nguyễn Du đã từng viết trong Truyện Kiều: “Đã mang lấy nghiệp vào thân, cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa”).

Sự thật là toán học có vai trò rất to lớn trong đời sống thường ngày nhưng không dễ nhìn thấy. Nó có mặt trong các thiết bị được sử dụng rộng rãi nhưng thường bị che lấp bởi công nghệ. Liệu có bao nhiêu khách hàng thuê bao điện thoại biết được để mạng điện thoại vận hành thông suốt có sự đóng góp không nhỏ của thuật toán đơn hình – một thuật toán cơ bản của lí thuyết qui hoạch toán học. Hàng loạt các thiết bị gia dụng thông minh ngày nay được tích hợp các phương pháp của logic mờ. Những người làm công ăn lương vẫn nhận tiền qua các máy ATM nhưng mấy ai biết nếu không có các thuật toán an toàn trong đó thì số tiền của họ sẽ không cánh mà chui vào túi của đạo chích. Và đó cũng chỉ là một số ví dụ đơn cử.

Nhiều tri thức toán học, ngay cả toán học đơn giản ở bậc phổ thông, có thể ứng dựng hiệu quả vào đời sống nhưng đòi hỏi những kĩ năng nhất định và một thói quen nhất định. Trang bị những kĩ năng này là công việc của nhà  trường và sự rèn luyện của bản thân mỗi người. Nhưng trên thực tế, rất ít người, kể cả những người có học vấn tương đối, thực hiện những kỹ năng này. Không chỉ ở những nước còn lạc hậu mà ngay tại những nước tiên tiến như Hoa Kỳ, theo nhận xét của Andrei Okunkov, nhà toán học Nga đoạt giải Fields, giáo sư  Đại học Princeton, người Mỹ đều mong muốn trở nên giàu có khi về già nhưng không mấy ai biết vận dụng một số kĩ năng của lí thuyết xác suất khả dĩ có thể giúp họ đưa ra những quyết định có lợi cho việc thực hiện giấc mơ của mình [2].

Vài suy nghĩ về vai trò của toán học trong  xã hội 

Hơn một trăm năm trước Karl Marx đã nói rằng một ngành khoa học chỉ trở nên hoàn thiện khi nó sử dụng được ngành khoa học định lượng-đó là toán học. Lịch sử phát triển các ngành khoa học tự nhiên đã hoàn toàn khẳng định luận điểm này của Marx. Nhưng luận điểm đó còn đúng cả với nhiều lĩnh vực xã hội.

Continue reading “Suy nghĩ về vai trò của toán học trong xã hội”

Hồ Vinh Hoa, tượng kỳ nhân sinh (4)


Phần 3

Những người xung quanh cũng phân vân không biết là nên tính xe hay không tính xe. Lúc này, lại có một vị khách tới chơi cờ, người ấy là bằng hữu của ông chủ Quách, thấy người khách nọ, ông chủ Quách liền cất tiếng: “lão Chu chơi cờ hay không thế?”
“Tôi xem đứa trẻ này chơi một lúc” họ Chu lên tiếng
“Cũng được, nói cho ông biết, thằng bé này rất có tài, chơi cờ rất khá. Tuần trước có một hôm nó chơi cờ ở đây, thắng liên tục mấy vị lớn tuổi, còn phá được một ván cờ mà tất cả mọi người ở đây đều cho là vô phương cứu chữa” ông chủ Quách rất thích tiểu Hồ, nên hồ hởi giới thiệu với họ Chu.
“Thật sao, nhìn thằng bé chắc nó khoảng chừng 10 tuổi”
“Đúng vậy”
“Đối thủ hôm nay của nó trình độ thế nào?”
Ông chủ Quách bèn đem chuyện họ Vương muốn tìm đối thủ ngang tầm để luyện cờ kể cho họ Chu, chuyện họ Vương hẹn giao đấu với tiểu Hồ, với tình hình giao đâu giữa hai người kể cho họ Chu. Bởi vậy họ Chu càng thêm phần hứng thú với cuộc giao đấu này. Lão nói: “Vậy được rồi, để tôi xem một cách cẩn thận”. Lão thấy hai bên bày bố cục Liệt pháo, lòng thầm nghĩ, đứa bé này bày bố cục liệt pháo tất có diệu chước gì. Được biết trình độ của nó cũng khá, không thể không biết một vài bố cục thông thường, chỗ kiêng kỵ của các bố cục. Bây giờ bên hậu bức bên tiên tính xe, là nước đi rất quan trọng, liệu tiên có dám tính xe hay không?
Họ Vương nghĩ hồi lâu, cuối cùng đưa ra quyết định tránh đấu xe, nhằm cầu một cục diện bình ổn. Nhưng tiểu Hồ từ đó về sau đi vài nước cờ làm đối thủ và những người xem xung quanh không thể lý giải. Nhưng đối thủ của tiểu Hồ lại lâm vào thế bị động. Người đó vốn nghĩ rằng tiểu Hồ dùng liệt pháo, thì đối với anh ta sẽ vô cùng thuận lợi. Nhưng chỉ sau mười mấy nước, mới biết rằng đối phương dù còn nhỏ, nhưng luôn đánh ra những nước xuất thần, làm mình tối tăm mặt mũi, chân tay luống cuống. Lúc này trong lòng anh ta mới lo lắng, trở nên vô cùng căng thẳng, trán anh ta đã lấm tấm mồ hôi. Rút khăn mùi xoa lau mồ hôi, vừa khổ sở nghĩ cách ứng phó.

Continue reading “Hồ Vinh Hoa, tượng kỳ nhân sinh (4)”

LAURENT SCHWARTZ (Giải thưởng Fields 1950)


Tôi là nhà toán học. Toán học đầy ắp cuộc đời tôi “. Laurent Schwartz viết như vậy trong lời mở đầu cuốn hồi ký của ông. Ông cũng nói rằng, ngoài toán học, ông giành rất nhiều thời gian của đời mình cho cuộc đấu tranh vì quyền con người, vì quyền của các dân tộc, ban đầu thì như một người Troskit, sau đó thì đứng ngoài tất cả các đảng phái! Việt Nam chiếm một vị trí quan trọng trong các hoạt động đó của ông. Trong nhiều năm, ông luôn đứng hàng đầu trong đội ngũ những trí thức lớn của Phương Tây đấu tranh ủng hộ cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam. Trong cuốn hồi ký dày 500 trang của ông, có thể tìm thấy khoảng 100 trang có nhắc đến Việt Nam.

Laurent Schwartz sinh ngày 5 tháng 3 năm 1915 tại Paris. Cha ông là một bác sĩ phẫu thuật, mẹ ông là người yêu thiên nhiên, như ông nói, suốt ngày chỉ quanh quẩn với mảnh vườn và ba đứa con. Tuổi thơ của ông đã trôi qua êm đềm ở làng quê Autouillet, mà ông gọi một cách trìu mến trong hồi ký của mình là “Khu vườn Eden”. Mãi sau này, ông vẫn thường xuyên trở về khu vườn đó, và như ông kể lại, những định lý hay nhất của ông được tìm thấy tại khu vườn Eden.

Ngay từ khi còn nhỏ, Laurent Schwartz đã bộc lộ thiên hướng nghiên cứu. Nếu như hầu hết trẻ em hài lòng với những lời giải thích sơ lược của bố mẹ khi chúng hỏi “tại sao”, thì cậu bé Laurent không như vậy. Cậu luôn đòi hỏi những lời giải thích cặn kẽ, mà ít khi được thoả mãn. Mẹ cậu rất lúng túng trước những câu hỏi: tại sao khi cắm cái gậy vào nước thì thấy nó cong, tại sao trong cùng một nhiệt độ mà không khí lúc thì lạnh hơn, lúc thì nóng hơn nước, tại sao khi lật úp cái thìa cà phê thì không bao giờ hết cà phê, mà còn một ít dính lại ở thìa,….

Ở các lớp tiểu học, Laurent Schwartz không phải là học sinh giỏi môn toán. Ông  rất nhớ lời thầy Thoridenet, người dạy ông môn văn năm lớp 5 nói với mẹ ông: “Tôi chưa có học sinh nào giỏi như vậy về môn tiếng Latinh, nhưng về tiếng Pháp, ngôn ngữ và toán thì cậu ta kém hơn một chút. Tuy vậy, cho dù người ta nói với bà thế nào đi nữa, cậu ta sẽ trở thành nhà toán học!”. Laurent Schwartz nói rằng, nếu không có lời khuyên của ông thầy dạy văn đó thì có lẽ ông đã trở thành nhà ngôn ngữ học, chứ không phải nhà toán học! May mắn nữa cho Laurent là cậu gặp một thầy giáo dạy toán đầy nhiệt tâm, thầy Julien. Ông đã giải thích cho học sinh một cách rất vui vẻ và đơn giản những điều kì diệu của môn hình học, mở ra cho họ một thế giới toán học mà trước đó họ chưa được biết đến. Laurent Schwartz kể lại rằng, sau khi suy nghĩ vài ba tuần, ông quyết định trở thành nhà toán học. Theo ông, thiên hướng đó  có sẵn trong con người ông, nhưng đã trở thành hiện thực nhờ thầy giáo. Vì thế ông cho rằng, vai trò của người thầy đối với tương lai học sinh là có ý nghĩa quyết định.

Laurent Schwartz thi đỗ vào trường Ecole Normale Supérieure (Paris) năm 1934. Ở Ecole Normale, ông được học với những giáo sư nổi tiếng nhất thời bấy giờ: Fréchet, Montel, Borel, Denjoy, Julia, Elie Cartan, Lebesgue và Hadamard. Trong khoá đó,  ông cùng với Choquet, Marot là ba người xuất sắc nhất.

Tốt nghiệp Ecole Normale năm 1937, ông làm  nghiên cứu sinh tại trường đại học Strasbourg, bảo vệ luận án Tiến sĩ năm 1943. Giáo sư hướng dẫn luận án của ông là Valiron, một trong những nhà toán học nổi tiếng nhất thời đó về lý thuyết hàm. Vài năm sau, Valiron cũng là người hướng dẫn của giáo sư Lê Văn Thiêm.

Trong các năm 1944-1945 ông giảng dạy tại khoa Khoa học ở Grenoble, sau đó chuyển về Nancy, nhận một chức giáo sư ở khoa Khoa học. Chính trong thời gian này, ông sáng tạo ra công trình nổi tiếng về lý thuyết các hàm suy rộng.

Năm 1953 Laurent Schwartz trở về Paris , làm giáo sư cho đến 1959. Ông giảng dạy tại trường Ecole Polytechnique từ 1959 đến 1980, rồi làm việc ở trường Đại học Paris 7 ba năm, cho đến ngày nghỉ hưu năm 1983.

Cống hiến lớn nhất cho toán học của Laurent Schwartz là các công trình của ông về lý thuyết phân bố, được viết vào khoảng những năm 40. Những tư tưởng của ông theo hướng này được trình bày lần đầu tiên năm 1948 trong bài “Mở rộng khái niệm hàm, đạo hàm, biến đổi Fourier và các ứng dụng toán học, vật lý”.

Lý thuyết phân bố là sự mở rộng đáng kể phép tính tích phân và vi phân. Do những nhu cầu của Vật lý học, Heaviside và Dirac đã mở rộng phép tính với những ứng dụng đặc biệt. Tuy nhiên, các phương pháp của họ, cũng như những phương pháp tương tự về các phép tính hình thức không được xây dựng trên một nền tảng toán học chặt chẽ. Để những nghiên cứu của họ có thể trở thành một lý thuyết mới thực sự của vật lý học, cần trang bị cho nó một cơ sở toán học vững chắc. Chính Dirac đã có lần nói: khi bạn định xây dựng một lý thuyết mới nào trong vật lý, cái duy nhất mà bạn có thể tin tưởng là toán học

Laurent Schwartz đã phát triển một lý thuyết làm cơ sở cho các phương pháp tính toán nêu trên trong vật lý, làm cho những phương pháp đó tìm được ứng dụng hết sức rộng rãi trong những lĩnh vực khác nhau.

Francois Treves đã nói về công trình của Laurent Schwartz như sau:

Tư tưởng của Laurent Schwartz đã cho một cách lý giải thống nhất tất cả các hàm suy rộng thâm nhập trong giải tích như là những phiếm hàm tuyến tính liên tục trên không gian các hàm khả vi vô hạn triệt tiêu ngoài một tập compắc. Ông đã cho một cách mô tả có hệ thống và chặt chẽ, hoàn toàn dựa trên giải tích hàm trừu tượng và lý thuyết đối ngẫu. Cũng cần nhắc lại rằng, một cách lý giải  như vậy đã có trước đây trong công trình của André Weil về tích phân các nhóm compắc địa phương…Do sự đòi hỏi của tính khả vi trong lý thuyết phân bố, không gian các hàm thử và đối ngẫu của chúng đôi khi rất phức tạp. Điều này dẫn đến những nghiên cứu sôi nổi về các không gian vectơ tôpô không thuộc các phạm trù quen thuộc như không gian Hilbert và không gian Banach. Những nghiên cứu này, đến lượt mình, chiếu rọi những ánh sáng mới lên nhiều lĩnh vực của Giải tích thuần tuý, như Phương trình đạo hàm riêng, hoặc Hàm số biến số phức. Những tư tưởng của  Laurent Schwartz có thể áp dụng cho nhiều không gian hàm thử khác nhau, như chính ông và nhiều người khác đã chỉ rõ…

Herald Bohr, người giới thiệu công trình của Laurent Schwartz trong buổi trao Giải thưởng Fields ngày 30 tháng 8 năm 1950 tại Harvard đã mô tả các công trình của Laurent Schwartz viết năm 1948 như sau:

Chúng chắc chắn sẽ trở thành những công trình kinh điển của toán học thời đại chúng ta…Tôi nghĩ rằng, những người trích dẫn công trình của ông, cũng giống như tôi, sẽ phải kìm nén một niềm  phấn khích dễ chịu, để nhìn thấy sự hài hoà tuyệt vời của một cấu trúc tính toán mà lý thuyết này dẫn chúng ta đến, và để hiểu tầm quan trọng và ưu việt của chúng đối với nhiều phần của giải tích cao cấp, như Lý thuyết phổ, Lý thuyết thế vị, và toàn bộ lý thuyết phương trình đạo hàm riêng.

Continue reading “LAURENT SCHWARTZ (Giải thưởng Fields 1950)”