[BlogCamLy] Hồi ký Steve Jobs (2): Cây táo nhà bác Steve


Không có quả táo ngon nào tự nhiên xuất hiện trên đời mà không cần mọc ra từ cây. Bác Steve Jobs may mắn có được “cây táo” chắc khoẻ, trồng trên mảnh đất màu mỡ. Những thành quả mà bác đạt được, nhìn sâu xa, đều khởi nguồn từ đấy. Điểm qua một vài cành táo nhà bác Steve.

  • Bố mẹ (nuôi)

Bác Steve bị bố mẹ ruột cho đi làm con nuôi nhà khác. Tác giả cuốn hồi ký của bác, Walter Isaacson, và vài người được phỏng vấn trong sách cho rằng cảm giác “bị bỏ rơi” của bác Steve khi biết mình chỉ là con nuôi chính là một trong những động lực khiến bác muốn chứng minh với đời và với chính mình rằng bác là người đặc biệt chứ không phải loại bị ruồng bỏ. Nhưng nhìn lại cuộc đời bác thì thấy chính sự hy sinh tyệt đối của bố mẹ nuôi của bác Steve mới là điểm sáng làm cho bác trưởng thành và điều chỉnh bản thân theo hướng tích cực hơn. Khi bác đang hoang mang về tình trạng bị bố mẹ ruột bỏ rơi, bố mẹ nuôi khẳng định với bác rằng họ chọn bác chứ không phải ngẫu nhiên mà bác rơi vào tay họ – nhờ đó tạo cho bác niềm tin rằng bác là người được chọn chứ không phải là kẻ vứt đi. Bố mẹ nuôi này, dù là dân lao động bình thường, vẫn cạy cục vét hết số tiền có được để chuyển đến vùng đất mới để bác được học một trường phổ thông tốt hơn. Khi bác bắt đầu vào đại học, họ lại dồn hết tiền tiết kiệm để đóng tiền học cho bác – chính điều này khiến bác bỏ học nửa chừng, khi bác nhận thấy đang phung phí tiền của bố mẹ cho các khoá học mà bác thấy chẳng hữu dụng gì. Khi bác dọn ra ở với bạn gái, rồi sa đà hút nọ chích kia, bác làm hỏng xe, bố nuôi của bác lọ mọ đi cẩu xe về sửa. Khi bác nổi cơn đi tìm bản ngã tận bên Ấn, sau lại chán cảnh lang thang, bay về nhà, bố mẹ nuôi lại lọ mọ ra sân bay đón bác. Cho đến ngày cuối đời, với bác Steve, bố mẹ nuôi của bác vẫn là “bố mẹ tôi 100%”, còn bố mẹ ruột với bác chỉ là “ngân hàng trứng và tinh trùng, thế thôi”.

  • Bạn, người tình, và vợ

Bác Steve có mấy người bạn thời hàn vi lông bông biết chấp nhận tính tình thất thường của bác, chịu khó làm ngơ chuyện bác cãi vã/ôm ấp bồ bịch ngay trong nhà, chịu nhường phòng to nhất trong nhà cho bác, và trung thành với bác mỗi khi bác có mâu thuẫn với gái. Người tình đầu tiên của bác, dù bị bác cho lên bờ xuống ruộng, thậm chí bị bác nghi ngờ chuyện ngủ với người khác có bầu mà đổ vấy là con bác, sau này nói về bác vẫn chừng mực, không phá hôi cho sướng miệng. Người tình thứ ba, bạn gái cũ của Bob Dylan, đến giờ vẫn chỉ thắc mắc vì sao lúc yêu nhau bác đã giàu thế mà lại không mua cho bà ấy cái váy đỏ mà bác chở bà ấy đi xem rồi bảo bà mà mặc thì đẹp tuyệt! Mối tình sâu sắc của bác trước ngày lấy vợ, khi nhắc lại mối thâm tình của hai người, vẫn dành cho bác những lời nhẹ nhàng (dù lúc yêu nhau thì cắn rắn nhau ghê lắm, bát đĩa bay loạn xạ). Vợ của bác, người mà bác cầu hôn đến hai lần vẫn quên không chịu cưới vì bận làm việc, từ bỏ sự nghiệp riêng của bà để sinh hạ ba đứa con, quản lý gia đình và gồng gánh tỉ điều phức tạp của cuộc đời bác mà không một lần kêu than. Chỉ có một lần bà thú nhận bà thấy buồn cười (và hơi khó chịu) khi bác bảo “chả hiểu sao con chúng ta lại khá thế trong khi chúng ta không dành nhiều thời gian cho chúng?”, vì chỉ có mỗi bác là ít thời gian cho con, còn bà thì đã hy sinh mọi điều riêng tư để nuôi dạy con cho tử tế. Khi gặp người viết hồi ký  Isaacson, bà thẳng thắn nói “một phần đời chồng tôi rối ren lắm, nhưng ông ấy cũng là người có câu chuyện đời hay ho, tôi muốn cả hai thứ được thể hiện đầy đủ không che đậy gì”. Bà là người thúc đẩy chuyện chữa trị cho bác Steve hết mức có thể, dù nhiều lúc do tính tình gàn dở bác cứ khăng khăng ăn kiêng để diệt vi trùng ung thư (chả hiểu có bị ảnh hưởng gì của mấy ông lang băm không?). Đến ngày gần cuối đời, khi bác Steve ngồi tâm tình với bác Bill Gates, hai bác mới thừa nhận với nhau rằng hai bà vợ của chúng ta là cột trụ vững chắc nhất giữ cho chúng ta ở tình trạng “bán tỉnh táo” (semi-sane).

  • Con

Cả bốn người con của bác Steve đều thành người tử tế. Người con gái đầu tiên, người mà bác ban đầu cứ chối chả phải con mình, có thời gian dọn đến sống trong nhà bác. Dù hai bố con thỉnh thoảng vẫn căng thẳng với nhau, cô vẫn nói ký ức hạnh phúc nhất của cô là khi hai bố con sang Nhật ăn sushi, cô được gần bác và có cảm giác bác cư xử “người” nhất, gần gũi nhất. Đến năm 2011, khi bệnh tình của bác trở nên trầm trọng, cô bay về thăm bố từ New York. Người con thứ ba, dù bị bác hứa lèo mấy năm liền việc đưa cô đi Nhật, vẫn tỏ ra thông cảm với bố. Cô bảo “thỉnh thoảng tôi cũng ước ao được bố để tâm đến mình hơn, nhưng tôi cũng biết ông làm những việc quan trọng, nên thôi cũng không sao, đằng nào thì tôi cũng không cần được chăm sóc kỹ càng lắm”. Không một người con nào của bác làm khó bác vì việc không chăm sóc con cái, cũng không bao giờ sử dụng tiền bạc của bác một cách hoang phí. Đến ngày tốt nghiệp trung học, người con trai của bác cũng chỉ nhận món quà từ bố là chiếc xe đạp cũ mà cậu biết bố sẽ không còn đủ sức để đi nữa. Ngay lúc nhận quà, cậu vẫn nói “thế là con mắc nợ bố rồi”. Cậu cũng ước mong sẽ trở thành nhà nghiên cứu về ung thư từ khi bố cậu chống chọi với căn bệnh này.

  • Cộng sự

Có hai cộng sự của bác Steve ít được nhắc tên trong các bài viết về bác. Nhưng không có hai người này thì quả táo của bác không có hình dạng và ấn tượng như ngày hôm nay. Một là Lee Clow, từng là giám đốc sáng tạo của công ty Chiat/Day, công ty thiết kế mẩu quảng cáo lừng danh mang tên “1984″ cho máy Macintosh. Khi bác Steve quay trở lại với Apple, năm 1997, bác rước Lee Clow về để vực dậy bộ mặt của Apple trên thị trường. Bác Lee là người đưa ra đoạn giới thiệu về tinh thần Apple trong chiến dịch quảng cáo được coi là “một trong những chiến dịch quảng cáo ấn tượng nhất trong lịch sử”: “Here’s to the crazy ones. The misfits. The rebels. The troublemakers. The round pegs in the square holes. The ones who see things differently. They’re not fond of rules. And they have no respect for the status quo. You can quote them, disagree with them, glorify or vilify them. About the only thing you can’t do is ignore them. Because they change things. They push the human race forward. And while some may see them as the crazy ones, we see genius. Because the people who are crazy enough to think they can change the world are the ones who do“. (Đầy tinh thần hippy phản chiến thời 60s-70s). Đoạn quảng cáo này được tóm gọn trong hai chữ “Think different” mà bác Lee và bác Steve đã phải vắt óc mãi mới quyết được (trong quảng cáo này, hai bác sử dụng hình của Yoko Ono và John Lennon). Sau này khi gần cuối đời, mỗi lần nhắc lại quá trình cộng tác của mình với Lee Clow, bác Steve lại ràn rụa nước mắt vì “không ai trên đời có lòng yêu nghề và yêu Apple trong sáng tuyệt đối như Lee”.

Cộng sự thứ hai là Jony Ive, hiện là VP của bộ phận thiết kế mẫu công nghiệp của Apple. Bác Steve gọi Jony là “đồng minh tinh thần” của bác ở công ty, và vợ bác bảo rằng với bác Steve thì ai cũng có thể thay thế được trừ bác Jony. Giống như bác Steve, Jony là tín đồ trung thành của các mẫu mã của Đức, đặc biệt “mê tín” các mẫu thiết kế của Dieter Rams của hãng Braun. Hai người từng lang thang sang Pháp, vào cửa hàng bán dụng cụ nhà bếp để săm soi chất lượng mỹ thuật của từng món. Hầu như ngày nào hai người cũng ăn trưa cùng nhau để thảo luận về thiết kế mẫu mã, và đặc biệt tâm đầu ý hợp về việc thiết kế bao bì cho các sản phẩm của Apple sao cho ấn tượng ban đầu hấp dẫn nhất. Tuy có lần bác Jony hơi phiền vì bác Steve nhận vơ một ý tưởng sản phẩm của mình, nhưng Jony cũng công khai thừa nhận nếu không có Steve thì có khi các ý tưởng của bác không biến thành các sản phẩm thực thụ.

  • Môi trường

Ngay từ đầu sách, tác giả Walter Isaacson đã nhấn mạnh, hồi ký Steve Jobs là câu chuyện về một cậu bé “lớn lên trong một thung lũng nơi mà con người đang học cách biến silicon thành vàng”. Thung lũng Silicon và cộng đồng dân kỹ thuật sống trong đó là môi trường màu mỡ nhất mà bác Steve có thể gieo trồng các ý tưởng “điên rồ” của mình, tìm người cùng chí hướng với mình, sống được bằng chính tài năng (và cả sự lập dị) của mình. Đây cũng là nơi mà tài năng và sự thành công của các đối thủ khiến bác Steve càng mài sắc tinh thần cạnh tranh của công ty, nơi bác nhận ra muốn thành công thì phải khác đi, khác thực sự và khác thuyết phục. Và cuối cùng, đây là nơi các nhà đầu tư chấp nhận rủi ro cao để nuôi dưỡng và tạo đà cho các thiên tài.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s